رویکرد فعال به صنعت مشاوره قسمت پنجم

[تعداد: ۰   میانگین: ۰/۵]

در مجله تدبیر شماره ۱۱۵ شهریور سال ۱۳۸۰ میزگردی مهم در خصوص نقش مشاوره در توسعه صنعت برگزار شده بود که بدلیل مهم بودن مطالب آن طی چند قسمت ارائه می گردد.هدف از طرح مباحث نقش مشاوره در کارخانجات و صنعت ارتقاء آگاهی همکاران در نحوه و ضرورت استفاده از مشاوران در سازمان می باشدکه در آینده به بررسی تخصصی نقش مشاور نت در صنعت خواهیم پرداخت.

آذرهوش : با مطالبی که همکاران محترم تاکنون مطرح فرموده اند می توان گفت که در این مرحله از بحث دو پرسش دیگر در برابر ما است . یکی اینکه برای توسعه صنعت مشاوره ،اعم از مشاوره مدیریت و یا مهندسی چه باید کرد؟ دوم آنکه چگونه می توان هم افزایی (سینرژی ) لازم میان این دو نوع فعالیت ایجاد کرد. یکی از ابعاد مهم توسعه دانش مشاوره ، ترویج تفکر سیستمی و هم افزا (INTEGRATIVE) است . بنابراین اگر برای موضوع نخست که کلی تر است راهکارهایی موثر یافت شود، به تبع آن مساله یکسونگری که مخل روابط سازنده مشاورین مدیریت و مهندسی است نیز تاحدی حل خواهدشد.

 

consulting در کشورهای صنعتی که سیر تحول توسعه صنعتی را ظرف بیش از دو قرن تجربه کرده اند، توسعه صنعت مشاوره نیز طی فرایندی تدریجی و تاحد زیادی انفعالی (REACTIVE) صورت گرفته است . نخست ، بخش خصوصی با انگیزه انتفاع به سرمایه گذاری در صنعت پرداخت ، سپس با رشد تکنولوژی و گسترش بازارسرمایه گذاری ها سنگین تر شد و خطر سوءمدیریت قوت گرفت . به تدریج عواملی چون تشدید رقابت درونی و بین المللی توام با ظهور مشتریان

آگاه و انتخاب گر، فرایندتصمیم گیری را آن چنان پیچیده کرد که مدیریت از مالکیت جدا شد. پیدایی مدیران حرفه ای که پیامد پیچیدگیهای محیط کسب وکار بود، خود نقطه عطفی در سیر تحول سازوکارها و فرایندهای سازمان و مدیریت در دنیای صنعتی شد. مدیران حرفه ای با درک عمیق تر از ظرافت ها و پیچیدگی های کار خود هم به تقویت کادر مشاوران داخلی وخارجی خود پرداختند و هم در توسعه دانش مدیریت سهمی را به عهده گرفتند. با این وصف در کشورهای صنعتی به تدریج بستری مناسب و مشوق منطق گرایی سازمانی واستفاده از ظرفیت های فکری مشاوران به وجود آمد. عوامل اصلی این بستر را می توان انگیزه انتفاع و افزایش آگاهی مدیران ازطریق بصیرت های تجربی و نیز توسعه دانش مدیریت دانست .

 

این توصیف کوتاه از سیر تحول صنعت مشاوره مدیریت هرچند ممکن است باوقایع تاریخ تحول دانش مدیریت و صنعت مشاوره تاحدی همخوانی داشته باشد، امامشکل توسعه صنعت مشاوره در کشور ما را حل نمی کند. رویکرد انفعالی به ارتقای صنعت مشاوره هرچند که در برهه ای از تاریخ مدیریت می توانست به عنوان<سیر طبیعی تکامل صنعت مشاوره > تلقی شود، امروز پاسخگوی مسایل امروز ما نیست .

در شرایطی که توسعه اقتصادی و دستیابی به حداقل های رفاه عمومی درصدربرنامه های جامعه ما قرار دارد، دریغ است اگر از مجموعه تجارب انباشته دنیای صنعتی ،در زمینه اهمیت نقش مدیر و مشاوره مدیریت و مهندسی در تسریع فرایند توسعه استفاده نکنیم و به امید سیر طبیعی تکامل این صنعت بنشینیم .

 

رویکرد فعال

 

برای استفاده بهینه از پیشرفتهای دانش مدیریت در خردگرایی اداری ، مناسب است که به رویکردی فعال (PROACTIVE) وآینده ساز روی آوریم . بدیهی است که رویکرد فعال ، دشواریهای ویژه خود را دارد و صرف انرژی بیشتری را می طلبد. مهمترین چالش در رویکرد فعال از آماده نبودن بستر اقتصادی کشور برای شکوفایی یک صنعت مشاوره در سطح استانداردهای پیشرفته جهانی نشات می گیرد. همه می دانیم که نظام اقتصادی – اداری کشور ما هنوز مشوق مدیریت و مشاوره حرفه ای نیست . این گفته به مفهوم آن نیست که مسئولان امر به این ضرورت بی توجهند.مشکل از نبودن نیروهای محرکه (DRIVING FORCES) مانند انگیزه انتفاع و جو رقابت نشات می گیرد. از سوی دیگر روند وقایع اقتصادی در جهانی که ما هم لاجرم جزیی پیوسته از آنیم ، به گونه ای است که برای حرفه ای کردن مدیریت و مشاوره مدیریت فرداممکن است خیلی دیر باشد. فردا به واقع از آن جهت دیر است که پرورش یک مدیر ومشاور حرفه ای ، پس از سالها تحصیل دانشگاهی ، خود یک فرایند حداقل ده ساله است .برای پی بردن به این مطلب لازم نیست به نقاط دور دست برویم می توانیم تجربیات اطراف خودمان را بازبینی کنیم . اما دشواریهای رویکرد فعال به توسعه صنعت مشاوره -در بستری که چندان مشوق این حرکت نیست – نباید ما را از این ضرورت منصرف کند.در ذات توسعه ، چالشهایی نهفته است که اگر به درستی تعریف شود، به جای ناامیدی هیجان فکری به بار می آورد. زمینه سازی برای رویکرد فعال به توسعه مدیریت حرفه ای وارتقای صنعت مشاوره نیازمند بسیج اندیشه همه متفکران مدیریت اعم از مدیران و یامشاورین مدیریت و مهندسی است . این بسیج فکری از آن جهت ضروری است که دستیابی به راهکارهای کارساز، بیش از برنامه ریزی های متعارف نیازمند خلاقیت ونوآوری است .

 

بنابراین کمکهای متفکران مدیریت به این فرایند باید از حد پند و اندرز، توصیه های کلی و طرح الگوهای متعارف و یا صرفا تقلیدی تجاوز کند و به پرسشهای اساسی در این زمینه بپردازد.

 

پرسشهای اساسی

 

فهرست کوتاهی از پرسشهای مذکور چنین است : چگونه می توان در جوی که ضرورتهای کوتاه مدت بر کار سیاستگذاران و مدیران سایه می اندازد، تفکر دورنگر و آینده ساز را تقویت کرد؟ کدام یک از اهرمها و نیروهای محرکه آشنا مانند الگوسازی از کشورهای پیشرفته ، فرهنگ سازی سازمانی برای تقویت نهاد مشاوره و یا ترسیم چشم انداز پیوستن کشور به بازار تجارت جهانی و دشواریهای مدیریتی آن می تواند نیروی لازم برای حرکت در این زمینه را ایجاد کند؟ از اهرمهای دیگرمانند ایجاد جاذبه برای صدور خدمات مشاوره ، تمهیدات قانونی برای استفاده ازمشاوران در طرحهای مهم و تصمیم گیری های اساسی ، پرداخت یارانه به بخش خصوصی برای استفاده از خدمات مشاوران ، ایجاد مراکز کم هزینه یا حتی رایگان خدمات مشاوره برای کسب وکارهای کوچک ، استفاده از خدمات مشاوران خارجی درقالب طرحهای مشترک با مشاوران ایرانی

(JOINT VENTURE)و نظایر آن چگونه می توان بهره گرفت . البته انتظار نمی رود که دراین میزگرد با فرصت کمی که مانده است ، بتوان به این پرسشها پرداخت . اینها نمونه مسایلی است که باید موردتوجه شبکه مشاوران قرار گیرد و زمینه ساز پژوهش وتبادل نظرهای گسترده تر میان اهل فن شود.

 

خوشبختا
نه برای نشان دادن نیازهای آتی و عکس العمل سازمانها در برابر کمبودمنابع داخلی مشاوره ، همواره نیاز به <شوک درمانی > ازطریق ترسیم سناریوهای تکان دهنده آینده نیست . هم اکنون نیز در کشور، جمعی از موسسات اقتصادی با قیمتهای گزاف به استفاده از مشاوران خارجی روی آورده اند و دلیل این کار را کمبود منابع حرفه ای داخلی می بینند. این گونه رویدادها که گوشه ای از آینده را مجسم می کند نیز می تواندبه عنوان اهرمی قوی برای ایجاد تحرک در صنعت مشاوره در کشور به کار رود. شرط لازم آن است که اطلاعات مربوط به این بخش پیشرفته از بازار خدمات مشاوره ، شامل نیازها وامکانات مالی موجود به صورتی شفاف دراخیتار مشاوران قرار گیرد. بی شک در این زمینه شبکه مشاوران می تواند نقش مهمی ایفا کند.

 

شاه کرمی : اینکه مشاورین چه ویژگی هایی باید داشته باشند تا بتوانند خدمات خود رابه صورت موثر اجرا کنند به نقش آنها (نقش تعریف شده از دیدگاه مشتری و خود مشاور)بازمی گردد.

 

این ویژگیها در دو گروه قابل دسته بندی است : -۱ عوامل شایستگی و توانایی ۲ –

 عوامل شخصیتی (فردی )

دانش کاری خوب ، تجربه قابل قبول ، کیفیت بالا، درک دلسوزانه و متکی بر دانش ازمساله سازمان ، تمایل و اراده برای همکاری در حل مساله ، قدرت الگوسازی ، قدرت بهینه سازی و انتخاب بهترین راه حل موجود، مهارتهای رفتاری و ارتباط، قدرت رهبری ،اخلاق حرفه ای و… ازجمله این ویژگی هاست .

این ویژگی ها زمانی که درخصوص یک سازمان مشاوره دهنده صحبت می کنید ابعادگروهی و تیمی می یابند. به عبارت بهتر سازمان مشاوره دهنده باید سازوکارهایی را داشته باشد تا در هریک از فعالیتهای پروژه ای خود و در تیم پروژه مربوطه ، این ویژگیهابه صورت هم افزایی وجود داشته باشد. تیم پروژه برای موفقیت در انجام پروژه در درجه اول باید بتواند تیم کارفرما را نسبت به توانایی خود توجیه و قانع کند (اثبات توانایی ) تاموردپذیرش قرار گیرد. نظام مشاوره مدیریت (صنعت مشاوره مدیریت ) و سازمانهایی که در این صنعت حضور دارند برای آنکه نقش موثرتری در توسعه ایفا کنند باید توانمندیهای خود را توسعه دهند.

 

 

اعتماد: مساله صدور خدمات مهندسین مشاور به خارج هرچند موضوع جالب و بجایی است ، اما باید هم مهندسین مشاور ما و هم مدیران و مسئولان مملکتی به این نکته توجه کنند که با تغییرات سریع و پیچیده سیستم مدیریت ، تکنولوژی ، اطلاعات و ارتباطات ،اگر نتوانیم مهندسین مشاور را آماده انجام کارهای خدمات مشاور مهندسی مناسب باوضعیت دنیا کنیم ، نه تنها مساله صدور خدمات منتفی خواهدبود بلکه مساله مهم ازدست دادن بازار داخلی است ; یعنی ما در آینده مجبور خواهیم بود همه خدمات مهندسی خود را به مشاوران خارجی واگذار کنیم . امیدوارم این هشدار، هم برای مهندسین مشاورو هم بخصوص برای مسئولان مملکتی به موقع و مفید باشد.

به طورکلی نیاز به مهندسین مشاور برای بسیاری از مسئولان مملکتی هنوز درک نشده و جانیفتاده است . (اگر مقایسه کنیم با دانش پزشکی که به هرحال ملموس تر و نیازآن مشخص تر است ) بسیاری از سازمانها و دستگاهها وجود مشاور و حق الزحمه مشاوررا (که در مقایسه با همه کشورها حتی کشورهای جهان سوم ، در ایران این حق الزحمه بسیار ناچیز و پایین تر است ) یک هزینه اضافی یا لوکس و تجملی می دانند.

 

مسلما این وظیفه همه تشکیلات حرفه ای و جوامع مهندسی کشور و فردفردمتخصصین این رشته است که در آگاهی دادن به جامعه و بخصوص مسئولان درمورد نحوه کارکرد، نقش و ضرورت کار مهندسین مشاور فعالیت کنند.

شاید این گفته به نظر یک طنز باشد که بعضی از مسئولان به نقشه یک طرح به عنوان یک برگ کاغذ نگریسته که باید به ازاء آن مبلغی بیش از حد تصورشان بپردازند! امامتاسفانه واقعیتی است که بارها اتفاق می افتد.

 

جزنی : من فکر می کنم در کشور ما هنوز نقش و اهمیت مشاور و خدمات ارائه شده ازسوی آنها برای کارفرما و جامعه مشخص نشده است . علاوه برآن نقش و جایگاه مشاوره مدیریت حتی به روشنی و شفافیت نقش مشاوره مهندسی هم جانیفتاده است . ابهامی که درباره اثربخشی خدمات مشاوره مدیریت وجود دارد، شاید دلیلش یک مقوله فرهنگی باشد; زیرا از دیرباز در کشور ما رشته های مهندسی جایگاه مشخص تر و مهم تری نسبت به سایر رشته ها حتی مدیریت داشته اند. بنابراین ، شما به عنوان یک مشاور مدیریت ابتداباید خود را معرفی کرده و سپس کارفرما یا صاحب بنگاه اقتصادی و اداره کنندگان را قانع کنید که به این گونه خدمات نیاز مبرم دارند و این کار، زمان بر و نیروبر و در برخی وقتهافرسایشی است .

بااین صحبت ها می توان نتیجه گیری کرد که باید از طریق تشکلهای رسمی ، مطبوعات تخصصی ، برپایی سمینارها و نشست ها، اهمیت این حرفه و به طور کلی خود حرفه معرفی شود و سپس گام بعدی ، ارتقای نقش خدمات مشاوره ای به طور کلی است .

 

سلیمانیها: درمورد راهکارهای توسعه توانایی های مشاوره مدیریت و مشاوره مهندسی و ارتقاء نقش بالفعل آنها در توسعه ، به نظر اینجانب این قابلیت ها را نمی توان ازطریق آموزشهای انتزاعی و یا حتی خرید دانش فنی به شکل موثری کسب کرد، بلکه راهکارمناسب برای این امر یادگیری توام با عمل (ACTION LEARNING) است که البته نه بااتکاء صرف به منابع معرفتی و تجربیات موجود داخلی .

 

پاشنه آشیل

 

خوشبختانه زمینه عینی به کارگیری چنین راهکاری در خود برنامه سوم فراهم شده است ; آنجا که صحبت از صدور خدمات فنی ومهندسی شده است . ببینید! پیشرفتهای دوران پس از انقلاب چه در جنگ ، چه در دوران سازندگی و چه پس از آن در زمینه مهندسی سازه و راه و ساختمان (جاده ها، پلها، برجها،ازجمله برج میلاد – سدها، سیلوها، پالایشگاهها، نیروگاهها و…) عینی و مایه مباهات است . لیکن به لحاظ عدم وجود شرایط رقابتی و الزامات ناشی از انواع تضییقات ، این توانمندی های فنی و مهندسی در متن سازمانهایی شکل گرفته و تبلور عینی یافته که به قواعد مدیریت نوین و اقتصاد بازار و تجارت بین الملل تجهیز نشده اند. لذا صدورخدمات فنی – مهندسی گرچه حاکی و ناشی از یک عزم استراتژیک در برنامه وبرنامه ریزی است ، لیکن ضعف سازمانی و مدیریتی ، پاشنه آشیل آن است که می باید به آن التفات شود. این هشدار به معنی آن نیست که دست از چنین جهت گیری ای برداریم بلکه لازم است در اتخاذ استراتژی ، دقت نظر صورت گیرد.

 

ازطرف دیگر همان گونه که روح و فحوای برنامه سوم به آن اذعان دارد سازمانها،نهادها و بنگاههای ما نیازمند جدی نوسازی ، بازسازی و تجهیز شیوه های عملیاتی ومدیریتی خود به قواعد نوین جهانی هستند که این خود بزرگترین و جدی ترین تقاضا رابرای مشاوره مدیریت فراهم می کند. به اعتقاد من مشاورین مدیریت ما (اعم از حقیقی وحقوقی ) به لحاظ مداومت طولانی قواعد اقتصاد بسته ، غیررقابتی ، دولتی و به شدت متکی به نفت ، از سطح بلوغ مقتضی ، به مراتب فاصله گرفته اند و نمی توانند قائم به خوداز عهده پاسخگویی تقاضای مزبور برآیند.

 

سیاه مکون : برای اینکه به میزان تعامل اطلاعاتی بین مشاورین مدیریت و مهندسی بابرنامه ریزان کشور پی ببریم ، خوب است نیم نگاهی به شرح تاریخچه برنامه های توسعه کشور بیاندازیم .

نخستین برنامه ریزی در ایران در سال ۱۳۲۷ (بعداز جنگ جهانی دوم )، هفت ساله

دومین برنامه (۱۳۳۵-۱۳۴۱) هفت ساله

سومین برنامه (۱۳۴۲-۱۳۴۶)

چهارمین برنامه (۱۳۴۷-۱۳۵۱)

پنجمین برنامه (۱۳۵۲-۱۳۵۶)

بعداز انقلاب اسلامی :

اولین برنامه (۱۳۶۸-۷۲)

دومین برنامه (۱۳۷۳-۱۳۷۷)

سومین برنامه (۱۳۷۸-۱۳۸۲)

 

تعامل مطلوب

 

برای جلوگیری از اطاله کلام به تنگناهایی که موجب عدم تحقق مطلوب برنامه های مزبور شده اشاره نمی کنیم ولی با بررسی اجمالی تنگناها و اهداف برنامه های توسعه مزبور متوجه خواهیم شد که از پایان سال ۱۳۴۶ تاکنون ، موضوعات زیر چه درقالب مشکلات و یا در چارچوب هدف هنوز مطرح می باشند و پاسخ قانع کننده و جامعی ،نظام برنامه ریزی تا به امروز به آنها نداده است . این موضوعات عبارتند از:

 

۱ – وجود تشکیلات موازی ، ۲ – تعدد مراجع تصمیم گیری در زمینه اقتصادی ، ۳ – عدم انعطاف پذیری و هماهنگی تشکیلات اجرایی ،

۴ – حفظ رشد اقتصادی ، ۵ – تامین اشتغال مولد، ۶ – بهبود نظام اداری ، ۷ – اصلاح ساخ

1 پاسخ
  1. کیوان
    کیوان گفته:

    یکی از این مشاورهای درگیر مصاحبه (ح.س) یکی از احمق ترین آدمهایی که میشناسم و سابقه کلاه بردایش در اتاق بازرگانی موید این قضیه است. برای خودتون بده درج مصاحبه ا زاین جور آدمها

    پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *